Ceratodus - JuraPark Krasiejów

Ceratodus

Nazwa i występowanie

W 2000 roku na stanowisku paleontologicznym w Krasiejowie znaleziono łuskę ryby. Dwa lata później natrafiono na elementy kostne tego zwierzęcia. Wraz z zębami – najbardziej skostniałymi fragmentami szkieletu – odkryte materiały pozwoliły zrekonstruować pradawną rybę dwudyszną. Reprezentuje ona wymarły rodzaj Ceratodus. Grecka nazwa odnosząc się do uzębienia stworzenia, oznacza “rogate zęby”. Istotnie, były one ostre i stożkowate. Dwa występowały na podniebieniu, a druga para stanowiła bojowe wyposażenie żuchwy.

Triasowe ryby dwudyszne były kosmopolitycznymi zwierzętami. Ich skamieniałości odkrywane są nie tylko na Śląsku Opolskim, lecz również w tak różnych miejscach jak Grenlandia, Madagaskar, Australia czy Ameryka Południowa. Pierwotnie żyły w morzach, by z czasem wkroczyć w rejon wód śródlądowych.

Wygląd

Dawniej, przed wielkim wymieraniem gatunków, podgromada ryb dwudysznych była różnorodna. Nieliczne ich formy dożyły naszych czasów. Najbliższym spokrewnionym z kopalnianymi okazami jest Neoceratodus forsteri, czyli rogoząb australijski. Budową i funkcjami ciała przypomina wymarłych przodków. Sądząc po długości zębów, Ceratodus mierzył kilkadziesiąt centymetrów. Głowa oraz ogon tworzyły z korpusem zaokrągloną i zwartą sylwetkę. Zredukowana płetwa ogonowa nie umożliwiała rybie stać się szybkim i zręcznym pływakiem. Jej ciało spowijała duża i cienka łuska.

Dwudyszność ryb oznacza dwojaki sposób pobierania przez nie tlenu. Zarówno tradycyjny – poprzez łapanie powietrza zawartego w wodzie, jak i mniej typowy – za sprawą częściowo uwstecznionych skrzeli oraz pęcherza pławnego.

Tryb życia

Dorosłe okazy żywiły się mięczakami (licznymi skójkami, małżoraczkami czy muszloraczkami), ich dietę miesożerną prawdopodobnie uzupełniał pokarm roślinny. Stanowił on natomiast główny pokarm młodszych osobników. Spłaszczony pysk świadczy o przydennym żerowaniu stworzenia.
Ceratodus był prawdopodobnie zdolny do estywacji. Czyli w określonych porach zagrzebywał się w norce, w której, oczekując na lepsze warunki, popadał w odrętwienie. Gdzieniegdzie odnajdywane są skamieliny w postaci owych kryjówek zawierających szkielet ryby.