Pterodaktyl - JuraPark Krasiejów

Pterodaktyl

Nazwa i pochodzenie

Pierwszy okaz pterodaktyla został wydobyty z wapienia w bawarskim Eichstätt. Szczątki zwierzęcia pochodzącego z późnej jury wzbogaciły kolekcję szlachetnie urodzonego Friedricha Ferdinanda z Pappenheim. Przy czym nie wiadomo dokładnie, kiedy wydobyto te skamieniałości z formacji skalnej. Miało to miejsce między 1767, gdy trafiły do grafa, a 1784 rokiem. Druga data związana jest z pierwszym opisaniem pterozaura i rodzaju Pterodactylus. Okaz ten odnaleziono w bawarskiej formacji Solnhofen (w późniejszych latach fragmentaryczne szczątki znajdowano w innych zakątkach Europy czy także w Afryce). Wprawdzie wcześniej przedstawiono innego skrzydlatego gada (nie dinozaura – bo pterozaury nie są zaliczane do tego kladu), niemniej początkowo utożsamiano go ze… skorupiakiem. Dopiero w XIX wieku znalezisko opisano znacznie rzetelniej. Również i pterodaktyl na początku nastręczał wiele problemów w kwestii jego charakterystyki. Zakładano na przykład, że był ssakiem. Co jeszcze bardziej zdumiewające, skrzydła tej istoty zrazu uznano za potężne wiosła, którymi miałby się posługiwać, pokonując przestwory mórz.

W końcu poprawnie odczytano te fragmenty szkieletu jako skrzydła. Z czasem też porzucono myśl, że badane stworzenie było czymś pośrednim między nietoperzem a ptakiem. Pterodaktyl to był gad latający. Jego nazwa wywodzi się z greki i oznacza “skrzydłopalcy”.

Wygląd i tryb życia

Skoro tak został nazwany, to musiał być ku temu powód. Rzeczywiście – dysponował on skrzydłami zbudowanymi z błony mięśniowej, którą oblekała skóra. Rozciągały się one od czwartego wydłużonego palca, a kończyły przy tylnych kończynach zwierzęcia. Z zewnątrz wzmacniała je keratyna, a wewnątrz – włókna kolagenowe. Gady te charakteryzowały się długimi i cienkimi czaszkami, w których znajdowało się nawet 90 wąskich i stożkowatych zębów. Autapomorfię rodzaju (czyli cechę wyróżniającą) stanowiły proste, a nie wykrzywione szczęki. Duża siła zgryzu oraz rodzaj zużycia zębów świadczą, że pterodaktyl miał szeroką dietę, żywiąc się wszelkiego rodzaju drobnymi bezkręgowcami. Dorosłe osobniki pyszniły się swymi umieszczonymi na głowach grzebieniami. Nie służyły jako oręż, bo były zbudowane z miękkich tkanek, niemniej pełniły reprezentacyjną funkcję, niezwykle istotną podczas starań o przychylność samicy. Budowa pierścienia twardówkowego (kości odpowiadającej między innymi za kształt oka) jest podobna do tych, jakie mają zwierzęta prowadzące dzienny tryb życia. Taki też zapewne wiódł pterodaktyl, spotykając wtedy inne podobne pod względem wielkości latające gady – np. z rodzajów Scaphognathus czy Anurognathus.

Gad ten był mały w stosunku do późniejszych – kredowych – pterozaurów, takich choćby jak pteranodon. Dodajmy, że pterodaktyle różniły się między sobą proporcjami budowy ciała na poszczególnych etapach wzrostu.