Rodzaje dinozaurów - JuraPark Krasiejów

Rodzaje dinozaurów

Powrót

Paleontolodzy nie ustają w poszukiwaniach, spędzając całe dnie na wykopaliskach. Dzięki ich trudowi z każdym rokiem nasza wiedza na temat dinozaurów staje się większa. Wiemy mniej więcej, jak wyglądały, czym się żywiły, w jaki sposób się poruszały…. Choć zdajemy też sobie sprawę, że wiedza ta nigdy nie będzie kompletna. Niektóre z tych gadów odeszły na zawsze i nie pozostawiły po sobie żadnego śladu. W tym sensie, że ich tropy nie dotrwały z różnych, niezależnych od człowieka, powodów do naszych czasów.

Niemniej nawet ta część, którą poznajemy, pozwala nam wejrzeć w bogaty i różnorodny świat dinozaurów. Dzielimy je na grupy według różnorodnych kryterium. Jakie ich rodzaje możemy wyróżnić?

Myśląc o dinozaurach, wyobrażamy sobie zwykle potężne stworzenia. Owszem, wiele z nich tak właśnie wyglądało. Zresztą informuje nas o tym ich nazwa. Dinozaury, tłumacząc z greki (deinos + sauros) oznaczają “straszne jaszczury”. Archetypowym “strasznym jaszczurem” był tyranozaur, dwunożny gad o małych rączkach, niewielkim móżdżku, ale o niezwykle rozwiniętym zmyśle drapieżcy. Strach mógłby w nas wzbudzić też inny kolos – diplodok. Lecz jedynie przez wzgląd na jego słoniowate rozmiary, gdyż nie był krwiożerczy. Jednak przed milionami lat na naszej planecie bytowały także mniejsze dinozaury, choćby wielkości psa bądź wyrośniętego kurczaka. Różnorodność form obejmuje także inne cechy. 

Jedną z nich – zresztą zasadniczą – była budowa miednicy. Kierując się tym kryterium wyróżniamy dwie wielkie grupy (rzędy) tych gadów – ptasiomiedniczne i gadziomiedniczne. Miednica pierwszych przypominała swą konstrukcją ptasią kość, a drugich – gadzią (co wydaje się zrozumiałe). 

Wspomniane rzędy dzielimy na podrzędy. Do gadziomiednicznych zaliczamy zauropody i teropody. Zauropody (“jaszczurczonogie”) były największymi istotami, jakie kiedykolwiek żyły na tej planecie. Słoń przy nich, czy nawet mamut, wydaje się kruszyną. Niemniej atakowały tylko w obronie własnej bądź w porze godów. Stąpały na czterech łapach w poszukiwaniu roślinnego pożywienia. Często obdarzone były długą szyją (diplodok, brontozaur) – za jej pomocą docierały do listków, gałązek i pędów drzew. Musiały tego konsumować na potęgę (podobnie jak słonie), by zapewnić potwornemu ciału wystarczającą ilość trawionego pokarmu. Natomiast teropody (“ssakonogie”) przeważnie gustowały w mięsie, trudniły się więc drapieżnictwem bądź miały upodobanie w padlinie. Poruszały się na dwóch kończynach, niektóre z nich były utalentowanymi sprinterami. 

Wśród ptasiomiednicznych wyróżniamy ornitopody (“ptasionogie”), dzielące z teropodami dwunożność, a z zauropodami wegańskie skłonności. Obdarzone były dziobem służącym do rozdrabniania pokarmu, przyspieszającemu metabolizm.

Wszystkie wymarłe dinozaury nazywamy nieptasimi, aby je odróżnić od ptasich dinozaurów – czyli ptaków, które dożyły naszych czasów i umilają nam je swym śpiewem i fantazyjnym upierzeniem.

Gatunki dinozaurów

Do tej pory nauka poznała 300 rodzajów dinozaurów. Pisząc o rodzajach, mamy na myśli kategorię systematyczną (takson), do której zalicza się jeden bądź kilka gatunków powiązanych ze sobą cechami budowy. Spośród odkrytych rodzajów wyodrębniono dotychczas ok. 700 gatunków. Nazwy naukowe mają greckie, łacińskie bądź zlatynizowane formy. Rodzaj dinozaura określany jest przez jeden wyraz, zwykle dwuczłonowy. Za przykład niech posłuży tyranozaur (Tyrannosaurus), którego imię to zrost greckich wyrazów tyrannos (tyran)i sauros (jaszczur), które razem dają nam “jaszczurczego tyrana”. Jedynym znanym nam gatunkiem tyranozaura jest Tyrannosaurus rex. Jak to przyjęto w taksonomii, gatunek określają dwa człony. Pierwszy odnosi się do reprezentowanego rodzaju, drugi ma charakter ściśle gatunkowy. Tutaj may więc do czynienia nie tylko z jaszczurczym tyranem, lecz wręcz srogim monarchą (rex z greki = król).

Dinozaury występowały pod postacią licznych rodzajów i jeszcze liczniejszych gatunków, lecz wszystkie je łączyła jedna cecha. Ich staw biodrowy umożliwiał im sprawne poruszanie się w pozycji wyprostowanej. Dlatego też dinozaurami nigdy nie nazwiemy latających pterozaurów i morskich plezjozaurów.

Powrót